Τετάρτη, 17 Δεκεμβρίου 2014

"Γουρνοχαρά",από τον Κωνσταντίνο Ηλιόπουλο

"Γουρνοχαρά"

«Στην Κεντρική Ελλάδα οι άνθρωποι γιόρταζαν και εξακολουθούνως ένα βαθμό, με ιδιαίτερη λαμπρότητα, χαρά και ενδιαφέρον τις Άγιες ημέρες τωνΧριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.
Οι "Τσιγαρίθρες", τα λουκάνικα, τα"μπουμπάρια", τα "χριστόψωμα" τα "βασιλόψωμα", οι"βασιλοκουλούρες", οι μπακλαβάδες και τα τοπικά κάλαντα γέμιζαν ταΧριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά στη Ρούμελη.
Τα έθιμα ξεκινούσαν από την παραμονή των Χριστουγέννων με τη"χοιροσφαγή", τη γνωστή σε μας τους Ρουμελιώτες"γουρνοχαρά" και ολοκληρώνονται με τον εορτασμό των Φώτων.
Στα χωριά της Φθιώτιδας και του Δομοκού αλλά και άλλωνπεριοχών της Κεντρικής Ελλάδας, το σφάξιμο του γουρουνιού, που παραδοσιακάεκτρέφονταν για το σκοπό αυτό, έπαιρνε τη μορφή ιεροτελεστίας.
Σε κάθε σπίτι υπήρχε το γουρούνι, το οποίο θα σφάζοντανανήμερα τα Χριστούγεννα, κι αργότερα την παραμονή, από παρέες φίλων καισυγχωριανών και από σπίτι σε σπίτι.
Η φωτιά και το ζεστό νερό, το κάρβουνο και το λιβάνι, καθώςκαι το λεμόνι το οποίο τοποθετούνταν στο στόμα του γουρουνιού, ήταν απαραίτηταστοιχεία του "τελετουργικού" της σφαγής.
Μετά το "ξεπάστωμα" του χοιρινού ακολουθούσε ηδιαδικασία της παρασκευής των γνήσιων τοπικών εδεσμάτων όπως τα λουκάνικα, οι"τσιγαρίθρες" και τα "μπουμπάρια".
Τα κομμάτια από το λίπος του γουρουνιού που έχει και μικράκομμάτια κρέας πάνω του, το βάζουν στη φωτιά και το λιώνουν παρασκευάζοντας τηγνωστή σε μας "λίπα", το χοιρινό λίπος που χρησίμευε στην μαγειρικήκυρίως για πίτες και τηγάνισμα. Ότι απομένει στο τέλος είναι οι "τσιγαρίθρες"μικρά κομμάτια χοιρινού λίπους με λίγο κρέας, φοβερός όμως μεζές για τσίπουροκαι κρασάκι!
Τα πνευμόνια, και την σπλήνα και άλλα εντόσθια μαζί με πράσοκαι μυρωδικά οι νοικοκυρές στη Φθιώτιδα τα χρησιμοποιούν για να φτιάξουν"μπουμπάρια". Όλη αυτή την μάζα την περνούν μέσα σε ένα έντερο καιστη συνέχεια τα βράζουν για αρκετή ώρα. Από κει και μετά μεταφέρονται στοφούρνο για να ροδοκοκκινίσουν και αποτελούν έναν πρώτης τάξεως μεζέ για τιςεπόμενες μέρες.
Επίσης έφτιαχναν τον "πασπαλά", παστό κρέας από τοκεφάλι συνήθως του ζώου, με αλάτι και πράσο!
Σ' εμάς όμως, τους πιτσιρικάδες τότε, το μεγαλύτεροενδιαφέρον είχε η αυτοσχέδια "μπάλα", η "Φούσκα", φτιαγμένηαπό την φουσκωμένη ουροδόχο κύστη του ζώου και πασπαλισμένη με στάχτη για νασκληρύνει!
Ελλείψει μπάλας ποδοσφαίρου, η "Φούσκα" μαςπροσέφερε τότε ώρες χαράς και διασκέδασης, όπως και το άλλο Χριστουγενιάτικοπαιχνίδι, η "γουρούνα" (γρούνα), ένα ομαδικό παιχνίδι με ξύλα και ένατενεκεδάκι για "εργαλεία".
Το "πάντρεμα της φωτιάς" που γινόταν τα ξημερώματατης πρωτοχρονιάς, συμβόλιζε την αλλαγή του χρόνου.
Στη περιοχή της Βόρειας Φθιώτιδας γινόταν το"σπούρνι", λέξη που προέρχεται από το ρήμα "σπέρνω". Οπρώτος που έμπαινε στο σπίτι, έκανε δηλαδή ποδαρικό, έπρεπε να κάνει και το"σπούρνι". Έπαιρνε ένα κλαράκι καθόταν σταυροπόδι μπροστά στο τζάκικαι χτυπώντας τη φωτιά έλεγε, "σπούρνι αυγά", "σπούρνιπρόβατα"΄, "σπούρνι γελάδια", κλπ να έχει δηλαδή το σπιτικό όλατα καλά!
Επίσης η πρώτη νοικοκυρά που πήγαινε στην βρύση του χωριούγια νερό ανήμερα της πρωτοχρονιάς, άλειφε με λίπα χοιρινή το πάνω μέρος τηςβρύσης για να έχει, καθώς πίστευαν , καθαρό και γάργαρο νερό όλο το χρόνο!
Οι νοικοκυρές είχαν την τιμητική τους και οι κουζίνες"έπαιρναν φωτιά" από τα μαγειρέματα και τα γλυκίσματα που έφτιαχνανμε αγάπη και μεράκι για όλη την οικογένεια.
Θυμάμαι την αείμνηστη γιαγιά μου, τη Δημητρούλα, με όλα τηςτα σύνεργα να έρχεται στο σπίτι μας για να φτιάξουν μαζί με τη μητέρα μου τηνκυρα-Νίκη αλλά και τη γειτόνισσα τη κυρα-Λένη, τους παραδοσιακούς Φθιωτικούςκουραμπιέδες με την άχνη ζαχαρίτσα του και το τραγανό και γλυκύτατο μπακλαβάτους!
Πολύ αργότερα η μητέρα μου έφτιαχνε νεώτερου τύπου γλυκάόπως "ραβανί", "σαραγλάκια" και μελομακάρονα.
Μέχρι την ημέρα των Φώτων και το διώξιμο των καλικάντζαρων,η ατμόσφαιρα ήταν γιορτινή και τα σπιτικά γεμάτα κόσμο που έτρωγε, έπινε,γέλαγε και διασκέδαζε με την καρδιά του...»


Από το βιβλίο του Δημήτρη Β. Καρέλη «Ηγη που γεννήθηκε ο Έλληνας:  Η ιστορία της Βόρειας Φθιώτιδας και του Δομοκού»

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου