Τετάρτη, 11 Φεβρουαρίου 2015

Νάνος Βαλαωρίτης:«Είμαστε το σύμπτωμα ενός ατυχήματος» από philenews.com/

Όταν καταρρέουν όλα, ο λόγος σπουδαίων πνευματικών ανθρώπων του μεγέθους του 93χρονου ποιητή, που βραβεύτηκε και μεταφράστηκε παγκοσμίως, αποκτούν πολλαπλάσιο νόημα. Κυρίως σε ό,τι αφορά στο πάθος και στην πίστη για ζωή, που οφείλει να συνεχίζει να μας εκπλήσσει.


Γράφει: 
Γιάννης Χατζηγεωργίου  - Φωτο: Γιάννης Χατζηγεωργίου



Ο μικρός θαλαμίσκος του παλιού ασανσέρ με το μεταλλικό ατσαλένιο πλέγμα γύρω και τα κοφτερά στην άκρη του σίδερα, που δημιουργούν παράξενους σχηματισμούς στην είσοδό του, οδηγεί αργά αργά στον δεύτερο όροφο της πολυκατοικίας όπου ζει ο ποιητής, στην οδό Πατριάρχου Ιωακείμ. Με υποδέχεται στο σαλόνι, το γεμάτο από ράφια με βιβλία που φτάνουν μέχρι την οροφή, άλλα τοποθετημένα με τάξη στο πάτωμα και άλλα στα μικρά τραπεζάκια, κάποιους πίνακες - ο ένας από αυτούς «ανήκει στην κόρη μου που είναι ζωγράφος» - χαρτιά, σημειώσεις, χειρόγραφα, χιλιάδες αναμνήσεις - μάταια αναζητώ στα ελάχιστα τετραγωνικά το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του ή τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής - και έναν ανοιχτό υπολογιστή στο γραφείο. «Είμαστε φίλοι στο facebook!», του λέω, κάπως σα να 'χουμε έναν κοινό σύμμαχο και ίδια αναφορά, μετά τις πρώτες συστάσεις με τη σύζυγο και την κόρη του, που κάθονται στο χολ, μπροστά από την κύρια είσοδο. Χαμογελάει. «Έχω έναν καλό φίλο, τον Νίκο, που μου τα 'δειξε όλα αυτά. Δεν τα 'ξερα. Κι είναι σα να εκφράζεται, μέσα από όλα αυτά, το υποσυνείδητο του κόσμου - κάποιες φορές πολύ ελαφριά, άλλες με ουσία. Εμείς δεν τα 'χαμε αυτά, είχαμε τα βιβλία, τις συναντήσεις… Μου αρέσει αυτή η επαφή, κι είναι πολύ χρήσιμη όταν θέλω να ανεβάσω κάποιο άρθρο. Αντιλέγω με τον τρόπο μου στους Γερμανούς, οι οποίοι μας έχουν καταντήσει παρίες και υπανθρώπους…».

«Ο κόσμος γεννήθηκε ανάποδα», κύριε Βαλαωρίτη
Νομίζω πως ναι. Εμείς είμαστε ένα σύμπτωμα στον πλανήτη, το οποίο θα μπορούσε να μην είχε συμβεί αν δεν είχαν εξολοθρευτεί οι δεινόσαυροι ή τα θηλαστικά που είχαν αναπτυχθεί, από τα οποία προερχόμαστε εμείς. Είμαστε το σύμπτωμα ενός ατυχήματος που έπαθε ο πλανήτης.

Τι είναι για σας σήμερα η ποίηση; 
Επιβίωση. Και δεν το εννοώ με τη στενή έννοια του όρου.  Εσείς γιατί συνεχίζετε να γράφετε ποιήματα; Διότι δεν μπορώ να κάνω διαφορετικά. Η ποίηση είναι μέσα στη ζωή μου! Κι όταν θέλω να εκφράσω κάτι, θα το κάνω με ένα άρθρο ή με ένα ποίημα.

Δεν πεθαίνει κάποια στιγμή η ποίηση; Δεν τελειώνει; 
Ποτέ! Η ποίηση, άλλωστε, τρέφεται από την κρίση. Πολλοί άνθρωποι με σταματούν στον δρόμο γιατί με αναγνωρίζουν και με ρωτάνε «πού πάμε;». Προσπαθώ να τους ενθαρρύνω. Τους λέω πως δεν θα διαρκέσει πολύ αυτό, πως θα λυθούν πολλά θέματα.
 
Πιστεύετε κάτι τέτοιο; 
Ε, βέβαια και το πιστεύω! Διότι βλέπω πως αυτή τη στιγμή ξεχαρβαλώνεται η ίδια η Ευρώπη, η οποία μας έχει καταδιώξει. Δεν μπορούν να είναι σαν τους βαρόνους του Μεσαίωνα και να μας φέρονται σαν είλωτες. Ε, όχι!
 
Η κατοχή των Γερμανών που είχατε ζήσει στην Αθήνα ήταν το πιο συγκλονιστικό που βιώσατε; 
Θυμάμαι να βλέπω νεκρούς στον δρόμο. Να δρασκελίζω πτώματα για να πάω στο πανεπιστήμιο, στη Νομική σχολή. Δίπλα ήταν το νεκροτομείο και κάθε μέρα έβλεπα ένα κάρο με πτώματα, μαζεμένα εκεί από την προηγούμενη νύχτα. Πήγαινα στις τάξεις και κοιτούσα τα μαυρισμένα πτώματα. Οι Γερμανοί δεν μας είχαν αφήσει ούτε κουκούτσι για να φάμε, τα είχαν πάρει όλα! Πεθαίναμε απ' την πείνα. Ήταν τρομακτικό! Κατέστρεψαν τη χώρα μας, πυρπόλησαν εκατοντάδες χωριά, έσφαξαν χιλιάδες ανθρώπους, και δεν μας έδωσαν δεκάρα.

Είχε κινδυνεύσει και η δική σας ζωή; 
Φυσικά! Εμείς πουλούσαμε έπιπλα για να επιβιώνουμε. Οι συναλλαγές τότε γινόντουσαν με χρυσές λίρες. Θυμάμαι, είχαμε ένα πολύ ωραίο βενετσιάνικο γραφείο από σμάλτο, το οποίο πούλησε τότε η μητέρα μου 40 χρυσές λίρες. Ζήσαμε έξι μήνες μ' αυτό.
 
Συνηθίζεται η εικόνα τού να βλέπεις κάθε μέρα πτώματα στους δρόμους; 
Συνηθίζεται. Δεν σου κάνει καμία εντύπωση. Αυτό που σκέφτεσαι είναι πώς θα επιβιώσεις εσύ. Και γι' αυτό πήγαμε όλοι στην αντίσταση.





Η ποίηση χώραγε ανάμεσα σ' αυτές τις συγκλονιστικές εικόνες; 
Η ποίηση και η λογοτεχνία δεν έπαθαν τίποτα! Διότι οι Γερμανοί αδιαφορούσαν γι' αυτά, δεν έκαναν λογοκρισία - σε αντίθεση με τη Χούντα, λίγα χρόνια αργότερα. Ήμουν πεινασμένος, ήταν φουσκωμένα τα χέρια και τα πόδια μου από κρυοπαγήματα, αλλά έγραφα! Δεν είχαμε ούτε βούτυρο ούτε κρέας και για να ζήσουμε μαζεύαμε σαλιγκάρια από τον Υμηττό. Η γιαγιά μου, για να λαμβάνουμε πρωτεΐνες, έφτιαχνε πιλάφι με σαλιγκάρια. Κάτι που σήμερα θεωρείται γκουρμέ (χαμογελάει).
 
Δεν φοβηθήκατε ότι, κάποια στιγμή, θα πεθαίνατε κι εσείς; 
Όχι. Δεν υπήρχε φόβος. Γιατί ήμασταν αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουμε τους κατακτητές. Είχα συλληφθεί μάλιστα θυμάμαι σε μία διαδήλωση και πέρασα τη νύχτα στην Ασφάλεια, μαζί με τους κλέφτες.

Τι ποιήματα γράφατε τότε; 
Κάπως επηρεασμένα από την κατάσταση, αλλά με έντονη αισιοδοξία. Σκεφτείτε ότι την εποχή εκείνη γράφτηκε η «Αμοργός» του Γκάτσου, ο «Ήλιος ο Πρώτος» του Ελύτη, τα έργα «Μπολιβάρ» του Εγγονόπουλου και «Γραπτά» του Εμπειρίκου. Μαζευόμασταν και τα διαβάζαμε μεταξύ μας αυτά.

Τι θυμάστε από εκείνους; 
Αυτοί δεν ήταν πολιτικοποιημένοι με την έννοια της ένταξης σε κάποιο κόμμα. Αλλά είναι γεγονός ότι έγραφαν και συναντιόμασταν κάθε μέρα. Ήμουνα 18 χρόνων τότε και καταλάβαινα πως ήταν πολύ σπουδαίο που είχα τέτοιους φίλους, οι οποίοι ήταν μια δεκαετία περίπου μεγαλύτεροι από εμένα και πιο καλά πληροφορημένοι για τις σύγχρονες τάσεις, τον υπερρεαλισμό κ.λπ. Έψαχναν με πάθος τα βιβλία που ερχόντουσαν από τη Γαλλία και την Αγγλία. Έμαθα πάρα πολλά από τον Γκάτσο, τον Ελύτη και τον Εμπειρίκο αργότερα.

Τι σας είχαν μεταδώσει σε σχέση με τη ζωή; 
Τον κεντρικό ρόλο της ποίησης μέσα στη ζωή. Πως με την ποίηση μπορείς να αντισταθείς στη χειρότερη περίσταση! Θυμάμαι ότι τον Εγγονόπουλο και τον Εμπειρίκο τους είχα γνωρίσει μέσα στην κατοχή, σε ένα μπαρ που λεγόταν «Μπραζίλιαν», κάπου στην οδό Σταδίου, κοντά στην Κλαυθμώνος. Πίναμε ποτό και συζητούσαμε στα όρθια. Μια μέρα εμφανίστηκε και ο Σικελιανός εκεί, τον οποίο μου σύστησε ο Γκάτσος. Μόλις ο Σικελιανός άκουσε το όνομά μου έγινε κατακόκκινος από συγκίνηση - υπήρξε ένας πολύ ευαίσθητος άνθρωπος - διότι ήταν συνδεδεμένος με την οικογένεια του προπάππου μου, του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Μιλώντας με τον Γκάτσο, του είχε πει: «Γυρνώντας με το καΐκι από την Αίγινα, διάβαζα το ποίημά σου, την "Αμοργό", και έλεγα μέσα μου "Σαν τον Όμηρο, σαν τον Όμηρο…"» (χαμογελάει).
 
Σας λείπει εκείνη η νιότη, κύριε Βαλαωρίτη; 
Ναι, αν και ζούσαμε φρικτές μέρες, πολύ άσχημες. Επιβιώναμε υπό τραγικές συνθήκες.
 
Η σημερινή κατάσταση είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί, σε σχέση με εκείνη την εποχή; 
Σήμερα δεν βλέπω πτώματα στους δρόμους, αλλά βλέπω ανθρώπους που είναι σαν πτώματα, που περνούν μεγάλες δυσκολίες. Κάποιοι έλεγαν «οι Έλληνες θα πρέπει να έχουν χάσει τα μυαλά τους για να ψηφίσουν ΣΥ.ΡΙΖ.Α.». Οι Έλληνες όμως δεν έχασαν τα μυαλά τους - έχασαν τα πάντα! Και την υπόληψή τους κυρίως.

Τι σκέφτεστε για το μέλλον; 
Επειδή έχω ζήσει στην Αμερική πολλά χρόνια, ξέρω ότι οι Αμερικάνοι έχουν μία παράνοια σε σχέση με τη Ρωσία. Τη θεωρούν εφάμιλλη της Σοβιετικής Ένωσης. Τον Πούτιν δεν τον βλέπουν ως ένα καινούριου είδους ηγέτη, αλλά ως μισό κομμουνιστή και μισό κεφαλαιοκράτη - σχεδόν μαφιόζο. Εδώ και πολλά χρόνια, πριν ακόμη από τον Πούτιν, επί Γιέλτσιν, οι Αμερικάνοι επιχειρούσαν να περικυκλώσουν τη Ρωσία αναπτύσσοντας το ΝΑΤΟ γύρω γύρω, φτάνοντας μέχρι τον Καύκασο, τη Γεωργία. Οι Αμερικάνοι θεωρούν τη Ρωσία ως υπερδύναμη, ως τη μόνη που αντιστοιχεί τεχνολογικά με αυτούς, αν και οι Ρώσοι δεν έχουν καλή οικονομική οργάνωση όπως συμβαίνει με τους Αμερικάνους.

Πιστεύετε πως θα υπάρξει σύγκρουση επικράτησης; 
Δεν προβλέπω πόλεμο, αλλά απειλές. Οι Αμερικάνοι θέλουν να κάνουν ένα μέτωπο απέναντι στη Ρωσία, όχι μόνο για να φοβίσουν τους Ρώσους, αλλά και τους Ευρωπαίους. Πιστεύω ότι σε αυτή τη σύγκρουση - και στη συγκεκριμένη συγκυρία - προμηνύεται ένταση σχέσεων πολιτικής φύσεως. Αυτή τη φορά όμως στην Ελλάδα έχουμε τους Αμερικάνους εν είδει συμμάχων, γιατί έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στους Τούρκους, λόγω του Ερντογάν. Αυτό μας ωφελεί.
 
Γιατί δείχνετε εμπιστοσύνη με δηλώσεις σας στον ΣΥ.ΡΙΖ.Α. και όχι στη Νέα Δημοκρατία; 
Γιατί η Νέα Δημοκρατία μας έχει «σκοτώσει» στους φόρους. Εμείς οι μικροεισοδηματίες δεν μπορούμε να πληρώσουμε τους φόρους, γιατί δεν έχουμε εισοδήματα, δεν μπορούμε να πουλήσουμε ή να αγοράσουμε, όλα έχουν καταρρεύσει. Δεν μπορούμε να ζήσουμε με αυτή την κατάσταση! Και η Νέα Δημοκρατία μάς τα έφερε αυτά, με τα μνημόνια, με τους φόρους, με το κατέβασμα των μισθών και των συντάξεων, με το κλείσιμο των μικρών επιχειρήσεων. Η οικονομία μας έχει νεκρωθεί. Πώς είναι δυνατόν να συνεχίσουμε έτσι; Η Νέα Δημοκρατία έλεγε σε όλα «ναι», σε όλα όσα ήθελαν οι Γερμανοί. Ας έχουμε λοιπόν μία κυβέρνηση η οποία να πει ένα «όχι»! Όχι ένα γενικό «όχι» και να μας πλακώσουν μετά, όπως έκαναν στην Κύπρο, αλλά διπλωματικά να αρχίσει μία αντίσταση. Οι Γερμανοί δεν μας φοβούνται οικονομικά, μας φοβούνται πολιτικά. Γιατί μετά θα αρχίσουν αριστερά κόμματα να ανεβαίνουν σε όλη την Ευρώπη.
 
Στα 80 χρόνια που γράφετε ποιήματα, αισθανθήκατε ποτέ να στερεύει η έμπνευσή σας, κύριε Βαλαωρίτη; 
Το αισθάνθηκα. Υπήρχαν και δύσκολες στιγμές. Τη δεκαετία του '50 ήμουν μπλοκαρισμένος. Ήταν η εποχή που είχα χάσει τον γιο μου…Τότε έγραφα με δυσκολία. Για δέκα χρόνια ήμουν αναστατωμένος.
Πώς επανήλθατε; Με τη βοήθεια φίλων και κάνοντας τέχνη. Ζωγράφιζα… Αυτό με βοήθησε πάρα πολύ!
 
Αν δεν είχατε τη συγκεκριμένη καταγωγή, πιστεύετε πως θα ήταν διαφορετική η ζωή σας; 
Ναι. Η οικογένειά μου ήταν αγγλόφιλη και γαλλόφιλη, ανατράφηκα επομένως με δύο γλώσσες και δύο κουλτούρες. Από πολύ μικρός είχα μάθει τα αγγλικά - τα μιλούσα και τα έγραφα πολύ καλά - και από επτά ετών τα γαλλικά. Οπότε όταν έφυγα από την Ελλάδα μπορούσα πολύ άνετα να μεταφράσω ελληνικά ποιήματα στα αγγλικά, σα να ήμουν Άγγλος. Αλλά ακόμη και όταν ζούσα ή εργαζόμουν στο εξωτερικό, το μέλημά μου ήταν η πατρίδα μου. Σήμερα με στενοχωρεί όλο αυτό που συμβαίνει στη χώρα μου, αλλά μου δίνει ταυτόχρονα και το θάρρος να αντισταθώ. Αυτό το αναγνωρίζουν οι άνθρωποι. Ταξιτζήδες μού έχουν πει πως διάβασαν τα βιβλία μου αφενός και αφετέρου, όταν πάω να πληρώσω κάτι, οι απλοί άνθρωποι δεν δέχονται λεφτά, λέγοντάς μου «μας έχετε δώσει τόσα πολλά…». Αυτοί οι άνθρωποι ξέρουν ποιος είμαι, τι κάνω, και πώς προσπαθώ να προωθήσω την ελληνική υπόθεση στο πολιτιστικό πεδίο.
 
Μα τι μπορεί να αναζητούν σήμερα οι άνθρωποι στην ποίηση; 
Τη χαμένη τους αξιοπρέπεια! Διότι είναι μεγάλο σοκ να σε αποκαλούν οι Γερμανοί «απατεώνα».
 
… Έχετε δώσει ποτέ απάντησή στον εαυτό σας πού οφείλεται αυτή σας η διαύγεια, κύριε Βαλαωρίτη; 
Αυτό οφείλεται εν μέρει επειδή το θέλησα και εν μέρει από την καταγωγή μου. Προέρχομαι από δύο οικογένειες που αγωνίστηκαν στη ζωή τους.
 
Εσείς ποτέ δεν αισθανθήκατε αστός;
Έχω περάσει πολλά και έχω ταπεινωθεί επανειλημμένως. Έζησα και χωρίς λεφτά και με ξένους. Και έχω χάσει αυτή την αυτόματη υπεροψία που έχουν ορισμένοι, όσοι ίσως ονομάζονται «αστοί», οι οποίοι γεννήθηκαν με κάποιο «όνομα».
 
Δεν υπήρξατε ποτέ υπερόπτης λόγω της οικογένειάς σας; 
Η ζωή δεν μου το επέτρεψε! Μην ξεχνάτε πως έζησα στην Κατοχή, όπου όλοι ήμασταν ισοπεδωμένοι μπροστά στον θάνατο. Γιατί δεν υπάρχουν τάξεις απέναντι στον θάνατο.
 
Πότε γράψατε τελευταία φορά κάποιο ποίημα; 
Πριν από δύο μέρες. Τώρα μαζεύω τα ποιήματα που έχω στο αρχείο μου, για μια καινούρια ποιητική συλλογή.
 
Θυμάστε σε τι ηλικία είχατε γράψει το πρώτο σας ποίημα; 
Στο σχολείο έγραφα πεζά κείμενα, μέχρι τα 14 μου. Θεωρούσα πως δεν μπορούσα να πλησιάσω εύκολα τα ποιήματα. Και δεν ήθελα να γελοιοποιηθώ. Όμως το 1935 έτυχε να πάω σε μία έκθεση βιβλίου - και τι ανακαλύπτω εκεί; Τα ποιήματα του Καβάφη! Δεν τον ήξερα. Γιατί στο σχολείο μαθαίναμε Παλαμά και Κάλβο. Ξεφύλλισα λοιπόν το βιβλίο και είδα πως τα ποιήματα αυτά ήσαν υπαρξιακά. Δεν είχαν σχέση με την ελληνική επανάσταση! Ήταν σα να μίλησε στην ψυχολογία μου ο Καβάφης και από εκείνη τη στιγμή είπα πως θέλω κι εγώ να γράψω ποιήματα.
 
Είστε πάντως πολύ αισιόδοξος ως άνθρωπος. Αυτό εισπράττω όση ώρα μιλάμε… 
Με κρατάει η τέχνη! Σαν αυτό που έλεγε ο Ελύτης: «τέχνη, τύχη, τόλμη». Αυτά τα τρία χαρακτηριστικά χρειάζονται για να έχει κανείς αυτή τη διάθεση.
 
Και πώς αντιμετωπίζετε τις μέρες που δεν είστε ευδιάθετος; 
Παθητικά. Προσπαθώ να ξεκουραστώ - γιατί καμιά φορά κουράζομαι - κι έτσι περνάει η μέρα. Αυτοθεραπεύομαι. Και πιστεύω πως αφότου κοιμηθώ και ξυπνήσω, η επόμενη μέρα θα είναι διαφορετική. Γιατί πάντοτε έχω στο μυαλό μου κάτι να κάνω, με κάτι να ασχοληθώ. Τώρα, ας πούμε, ξεκαθαρίζω στο μυαλό μου αυτό που συμβαίνει με την Ευρώπη, αυτά που σας ανέφερα προηγουμένως. Κι έτσι είμαι πάντοτε σε εγρήγορση. Διαβάζω εφημερίδες, μπαίνω στο facebook μου, ενημερώνομαι και σχολιάζω τη σημερινή κατάσταση, ίσως και καλύτερα από τους ειδήμονες, έχοντας και μία γλώσσα πιο απλή, την οποία μπορούν να καταλάβουν οι καθημερινοί άνθρωποι.
 
Εγώ πάντως δεν νιώθω ότι αυτή στιγμή μιλάω με έναν άνθρωπο 93 ετών! 
Α, εμείς οι ενενηντάρηδες είμαστε πια πολλοί! (γελάει). Η ιατρική άλλωστε έχει προχωρήσει. Δεν αισθάνομαι πάντως καμία διαφορά ηλικίας. Καμιά φορά κουράζομαι να περπατάω, γιατί είχα πάθει αυτό που λέγεται περιφερειακή νευροπάθεια, όπου αδυνατίζουν οι άκρες των νεύρων, αλλά ξεκίνησα ασκήσεις και κάνω φυσιοθεραπεία, κάτι που με έχει βοηθήσει πολύ. Δεν έχω κάποιο άλλο σύμπτωμα.

Σαν εικοσάρης αισθάνεστε;
Αυτό, ξέρετε, προέρχεται απ' το μυαλό! Η νιότη προέρχεται απ' το μυαλό.
 
Υπάρχουν νέοι που είναι σαν γέροι; 
Δεν βλέπετε; Πάμπολλοι! Γιατί δεν καλλιεργούν τον εαυτό τους. Κι όσοι δεν καλλιεργούν τον εαυτό τους, γίνονται γέροι από πολύ νέοι.
 
Τι χρειάζεται για να καλλιεργήσει κάποιος τον εαυτό του; 
Πάθος! Και τόλμη! Εγώ τόλμησα και άλλαξα τρεις χώρες κατά τη διάρκεια της ζωής μου - και μάλιστα σε δύσκολες περιπτώσεις. Πρώτα ήταν η απόδραση από την Κατοχή, μετά ξέφυγα από τη Χούντα - το 1968, οπότε και πήγα στην Αμερική - έπειτα έζησα στη Γαλλία…Θα σας πω κάτι. Τη δεκαετία των 20 μου χρόνων εγώ αισθανόμουν πιο γέρος από όσο είμαι σήμερα. Ήμουν πιο άρρωστος - και διανοητικά και σωματικά. Σήμερα όμως τα έχω ξεπεράσει αυτά, τις αγωνίες που είχα τότε. 

Πάντοτε είχατε αυτή την αγάπη στη ζωή; 
Πάντα. Παλιά ήμουνα και μποέμ. Μπορούσα να ζήσω και χωρίς λεφτά. Το κατάφερα στην Αγγλία αυτό. Ήταν δύσκολο, αλλά είχα πολύ καλούς φίλους και φίλες.



Και ο έρωτας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη ζωή σας;
Και η φιλία με τους άντρες και ο έρωτας με τις γυναίκες. Είναι και τα δύο εξίσου σημαντικά.
 
Τι σας λείπει πιο πολύ από την ηλικία των 30 ή 40 σας χρόνων; 
Παρόλο που ήταν μία εποχή με στρες, ήταν σημαντική για μένα η διδαχή στο πανεπιστήμιο. Τα αμερικανικά πανεπιστήμια είναι καταπληκτικά, δεν σε καταπιέζουν, δεν σου επιβάλλουν διάφορα. Δίδαξα επί 25 χρόνια εκεί, συγκριτική λογοτεχνία και γράψιμο. Εκεί ζούσα με την οικογένειά μου, τη σύζυγο και τα παιδιά μου.
 
Πόσα παιδιά έχετε; 
Τρία. Δυο κόρες κι έναν γιο.
 
… Νιώσατε ποτέ στη ζωή σας νικημένος, κύριε Βαλαωρίτη;
(χαμογελάει). Συνέχεια. Διότι ο συναγωνισμός είναι τόσο μεγάλος στον σύγχρονο κόσμο, που για πολλά χρόνια ήμουνα σαν αντάρτης στο περιθώριο. Δεν με αναγνώριζαν εδώ, είχα δυσκολίες - στην Αμερική με αναγνώρισαν πιο εύκολα και δημοσίευσαν γραπτά μου. Λες «μα γιατί να μην είμαι τόσο διάσημος όσο ο τάδε;». Διότι οι συγκυρίες δεν το ευνοούν. Και εγώ ο ίδιος έκανα λάθη. Για το γεγονός όμως ότι δεν έσπρωξα αρκετά ώστε να προβάλω κάτι φταίω εγώ.
 
Αλήθεια, σε τι χρειάζονται οι ποιητές σήμερα; 
Στο να διατηρήσουν το πολιτιστικό επίπεδο ζωντανό, τη γλώσσα και τη συνείδηση ενός λαού. Δεν λέω γι' αυτούς που γράφουν στιχάκια - αυτοί δεν είναι ποιητές. Ποιητές είναι εκείνοι που έχουν συλλογική συνείδηση του τι σημαίνει να εργάζεσαι μέσα στη γλώσσα. Είναι ένας πολιτισμός που έχεις αναπτύξει μέσα σου και ζεις μ' αυτό. Όλοι οι μεγάλοι ποιητές ανέπτυξαν πρώτα τον εαυτό τους.

«Μονάχα ο θάνατος δεν περιμένει»;
Ο θάνατος είναι το όριο.
 
Τον φοβάστε; 
Δεν με απασχολεί. Αλλά ενστικτωδώς προσπαθώ να μην αρρωστήσω.
 
Υπάρχει κάτι που θέλετε να προλάβετε να κάνετε; 
Ναι. Θέλω να συνεχίζω να δημιουργώ καλύτερα από πριν. Επίσης θέλω να προστατεύσω τους δικούς μου, διότι αν τυχόν εξαφανιστώ εγώ, θα εξαφανιστεί και μία οικονομική διευκόλυνση που προέρχεται από τη σύνταξή μου από αμερικανικό πανεπιστήμιο. Αυτή προστατεύει την κόρη μου και τη γυναίκα μου, που υπήρξε πολύ σημαντική ζωγράφος, αλλά σήμερα είναι ανάπηρη - και χρειάζονται πολλά λεφτά γι' αυτό.

Πόσα χρόνια είστε παντρεμένοι; 
Πάνω από 60.
 
Ακούγεται σχεδόν εξωπραγματικό αυτό στη σημερινή εποχή
Υπήρξαν δύσκολες στιγμές, αλλά ξεπερνιούνται. Γιατί υπερτερεί ο σεβασμός που έχεις για τον άλλον και πόσο πολύ τον εκτιμάς. Αυτό παίζει μεγάλο ρόλο. Δεν θα μπορούσα να ζήσω 60 χρόνια με μία γυναίκα που δεν θα εκτιμούσα!

• Info: Τα τελευταία βιβλία του κ. Βαλαωρίτη «Ή του ύψους ή του βάθους» και «Πικρό καρναβάλι» κυκλοφορούν σε όλα τα βιβλιοπωλεία της Κύπρου από τις εκδόσεις Ψυχογιός και το «Ήλιος ο δήμιος μιας πράσινης σκέψης» από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης.
- See more at: http://www.philenews.com/el-gr/politismos-anthropoi/389/241496/nanos-valaoritiseimaste-to-symptoma-enos-atychimatos#sthash.mGNc6BAO.dpuf

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου