Παρασκευή, 8 Απριλίου 2016

Τουρκομαχαλάδες της Πάνω Πόλης στη Σαλονίκη


Τουρκομαχαλάδες της Πάνω Πόλης στη Σαλονίκη
¨Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη στις 29 Μαρτίου 1430, όσοι κάτοικοι γλίτωσαν από τις σφαγές έφυγαν στην ύπαιθρο και έμειναν στην πόλη μόνον εφτά χιλιάδες. Για να εποικίσει την έρημη πόλη , ο σουλτάνος Μουράτ Β έφερε από τα Γιαννιτσά πολλές τουρκικές οικογένειες και τις εγκατέστησε στα σπίτια των φυγάδων.
Οι καινούργιοι αυτοί κάτοικοι της πόλης, μαζί με όσους είχαν απομείνει, μαζί με τους Εβραίους πρόσφυγες από τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, τους Σλάβους και τους Αρμένιους , ζούσαν τα πρώτα χρόνια της τουρκικής κατάκτησης δίχως κανενός είδους διάκριση όσον αφορά την θρησκεία η το επάγγελμα τους. ¨Όταν όμως ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε με τον ερχομό των Εβραίων Σεφαρδίμ, επήλθε ένας κάποιος διαχωρισμός εθνοτήτων. Οι Εβραίοι εγκαθίστανται κοντά στο παραθαλάσσιο τείχος , οι χριστιανοί συγκεντρώνονται γύρω από τις εκκλησίες που δεν βρίσκονται στα χέρια των κατακτητών ενώ οι Τούρκοι αποτραβιούνται στα υψώματα , στο Μπαίρι  και χτίζουν εκεί τα σπίτια τους. Ο τοπικός αυτός διαχωρισμός των τριών κυριοτέρων εθνοτήτων θα διατηρηθεί αναλλοίωτος μέχρι το 1912.
Οι Τουρκικές συνοικίες της Πάνω Πόλης ήταν μακριά η μία από την άλλη. Στα κατοπινά χρόνια όμως , με τον ερχομό των Βοσνιακών προσφύγων στα 1876, τα κενά θα συμπληρωθούν, οπότε στα τέλη του 19ου αιώνα θα υπάρχουν  συνοικίες. 

Στις παραπάνω γειτονιές ,οι Τούρκοι ζουν στα κονάκια τους χωρίς να πολυέρχονται σ’ επαφή με τους γκιαούρηδες και τους γιαχουντήδες. Είναι όλοι τους κτηματίες, χωροφύλακες, βυρσοδέψηδες, διοικητικοί υπάλληλοι.
Τα τούρκικα σπίτια είναι διώροφα η τριώροφα, βαμμένα κόκκινα κι έχουν στο πίσω μέρος μεγάλες αυλές,  με πηγάδια σιντριβάνια κήπους και πολλά δέντρα. Στη πρόσοψη έχουν μπαλκόνια χαγιάτια και σαχνισιά με χρωματιστά τζάμια και καφάσια.
Οι Τούρκοι έδιναν μεγάλης σημασία στο νερό.Κατά το κοράνι είναι θεάρεστη πράξη η κατασκευή ενός τσεσμέ,δηλαδή μιας βρύσης για να πίνει νερό ο κοσμάκης. Ο κάθε πλούσιος μπέης έχτιζε στη γειτονιά του η στην ύπαιθρο μια βρύση και κοντά της φύτευε μερικά πλατάνια. Στη μαρμάρινη πλάκα της βρύσης έγραφε τα’ όνομα του. Μέχρι το 1950 υπήρχαν βρύσες και πλατάνια στο Αχτσέ Μεστζίτ, στο Τσινάρ, στη διασταύρωση των οδών Κ.Παλαιολόγου και παλιάς Αριστοτέλους και η "Κόκκινη βρύση" στην Ακροπόλεως, η μόνη που  διασώζεται μέχρι σήμερα.
 Στην πρόσοψή της κόκκινης βρύσης γράφει επάνω στα αραβικά ένα απόσπασμα από το Κοράνι ότι, το νερό είναι πηγή της ζωής κι από κάτω στα αραβικά:
«Αυτή είναι η βρύση της μακαρίτισας Ναμικά Χανούμ, εγγονής του μουφτή Ιμπραήμ Μπέη. [πείτε] μια φατίχα [κορανικό εδάφιο] για την ψυχή της. Έτος 1328 [1910].»http://thessalonikicentury.pbworks.com/


Τα σπίτια ήταν χτισμένα σύμφωνα με την τούρκικη αρχιτεκτονική. Τα μπαλκόνια ήταν εξώστες  δίχως στέγη ,που στηρίζονταν σε ξύλινα δοκάρια η σε σιδεριές απλές η δουλεμένες με τέχνη ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες και το γούστο του νοικοκύρη.
Τα χαγιάτια ήταν σκεπασμένοι χώροι που στήριζαν την οροφή. Ήταν κατασκευασμένα με κατακόρυφα δοκάρια και βρίσκονταν στην εσοχή ή την προεξοχή της πρόσοψης. Χρησίμευαν για να δίνουν περισσότερο φως στο εσωτερικό του σπιτιού και για τον εξαερισμό του.
Τα σαχνισιά, η σαχνιούνια όπως τα έλεγαν στη Σμύρνη, ήταν κλειστοί εξώστες με παράθυρα που προστατεύονταν από καφάσια. Εκεί κάθονταν τα χανουμάκια κι έβλεπαν τους νέους να περνούν.

πηγή: ΚΩΣΤΑΣ ΤΟΜΑΝΑΣ "ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ"εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ
Πληθυσμιακή αύξηση της Θεσσαλονίκης κατά τα έτη : 1870-1920
1870
80.000
1880
90.000
1890
120.000
1905
135.000
1913
158.000
1916
165.000
1920
174.000
Πηγή:Φ. Μπωζούρ,Ι. Χασιώτης,E.Reclus,Ubini,Σχοινάς,
Απογραφή:Χιλμή Πασά, Επίσημη ελλην.απογραφή,Λουκάτος στο:

οι εικόνες είναι  από το http://thessalonikicentury.pbworks.com/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου