Πέμπτη, 2 Ιουνίου 2016

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΟΡΦΑΝΟΣ




Κωνσταντίνος Νίγδελης.

Κοντά στα ανατολικά τείχη της Θεσσαλονίκης ανάμεσα στις οδούς Ηροδότου και Αποστόλου Παύλου βρίσκεται η μικρή εκκλησία του Αγίου Νικολάου του Ορφανού, άλλοτε καθολικό μοναστηριού, από το οποίο σώζεται ακόμη σε ερειπιώδη μορφή το πρόπυλο του περιβόλου προς την οδό Ηροδότου. Η προσωνυμία «Ορφανός» ή «των Ορφανών» έχει σχετιστεί είτε με την ιδιότητα του αγίου ως προστάτη χηρών και ορφανών είτε με τον άγνωστο ιδρυτή του μοναστηριού και την οικογένειά του.
Η ίδρυση του ναού έχει τοποθετηθεί στη δεκαετία 1310-1320, με βάση τα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά της ζωγραφικής του. Σύμφωνα με την πλέον παραδεδομένη σήμερα άποψη, ο ιδρυτής του ναού δεν είναι τελείως άγνωστος αλλά συνδέεται με το άμεσο περιβάλλον του σέρβου βασιλιά Μιλούτιν. Η θεωρία αυτή τεκμηριώνεται κυρίως από το γεγονός ότι μεταξύ των τοιχογραφιών περιλαμβάνονται δύο άγιοι, που εικονίζονται αποκλειστικά σε σερβικά μνημεία της περιόδου: ο άγιος Γεώργιος ο Γοργός, προστάτης του ίδιου του σέρβου βασιλιά, καθώς και ο άγιος Κλήμης, αρχιεπίσκοπος Αχρίδας.
Ως προς την αρχιτεκτονική της, η εκκλησία συνιστά ένα απλό μονόχωρο κτίσμα με δίρριχτη ξύλινη στέγη. Περιμετρικά του κυρίως ναού αναπτύσσεται χαμηλή κλειστή στοά, σχήματος Π, που απολήγει σε δύο παρεκκλήσια στ’ ανατολικά. Η τοιχοποιία αποτελείται από άτακτα τοποθετημένους ακατέργαστους λίθους, ανάμεσα στους οποίους παρεμβάλλονται οριζόντιες στρώσεις πλίνθων. Λιγοστά κεραμοπλαστικά κοσμήματα απαντούν στην ανατολική πλευρά.
Ο αριστουργηματικός τοιχογραφικός διάκοσμος του ναού αποτελεί το πληρέστερα σωζόμενο σύνολο ζωγραφικής στη Θεσσαλονίκη των αρχών του 14ου αιώνα. Στον κυρίως ναό απεικονίζονται σκηνές του Δωδεκαόρτου, των Παθών, του Αναστάσιμου και Λειτουργικού κύκλου, καθώς και μεμονωμένοι άγιοι. Ο Ακάθιστος Ύμνος κοσμεί τη βόρεια στοά, ο βίος του Αγίου Νικολάου και Μηνολόγια τη δυτική, ενώ στη νότια απαντούν ορισμένα θαύματα του Χριστού, ο βίος του αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτου και οι προεικονίσεις της Θεοτόκου. Οι τοιχογραφίες του ναού εκφράζουν την ακμή της λεγόμενης «Παλαιολόγειας Αναγέννησης» στην τέχνη και συνδέονται με τα έργα επώνυμων Θεσσαλονικέων ζωγράφων της περιόδου, όπως του Γεωργίου Καλλιέργη, του Μιχαήλ Αστραπά και του Ευτυχίου.
Ο ναός δεν μετατράπηκε σε τζαμί αλλά συνέχισε να λειτουργεί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ως μετόχι της Μονής Βλατάδων και κατά συνέπεια εξάρτημα του ίδιου του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Οι τοιχογραφίες συντηρήθηκαν την περίοδο 1957-1960, κατά τις εργασίες αποκατάστασης του μνημείου.




το είδαμε στη σελίδα Παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου