Τετάρτη, 1 Ιουνίου 2016

ΑΓΙΟI ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ

Κωνσταντίνος Νίγδελης 


Κοντά στα δυτικά τείχη της Θεσσαλονίκης και νότια της οδού Αγίου Δημητρίου βρίσκεται ο ναός των Αγίων Αποστόλων. Οι επιγραφές και τα μονογράμματα σε διάφορα σημεία του ναού αναφέρουν ως ιδρυτή του τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Νήφωνα Α΄ (1310-1314), με καταγωγή από τη Βέροια. Η εκκλησία αποτελούσε τον κεντρικό ναό ενός μεγάλου μοναστηριακού συγκροτήματος, από το οποίο σήμερα σώζονται ακόμη η κεντρική πύλη του περιβόλου στα νότια του ναού, καθώς και μία δεξαμενή (κινστέρνα) στα βορειοδυτικά του. Η μονή ήταν αφιερωμένη στην Παναγία, ενώ το σημερινό όνομα «Άγιοι Απόστολοι» δόθηκε στο ναό μόλις τον 19ο αιώνα.
Το μνημείο ανήκει στην κατηγορία των πεντάτρουλλων εγγεγραμμένων σταυροειδών ναών, με τριμερές ιερό βήμα στ’ ανατολικά και ευρύχωρο νάρθηκα στα δυτικά. Ολόκληρη η εκκλησία περιβάλλεται από χαμηλή κλειστή στοά σε σχήμα Π, που απολήγει ανατολικά σε δύο παρεκκλήσια. Η ρυθμική εναλλαγή λίθων και πλίνθων στην εξωτερική τοιχοποιία, η αμιγής πλινθοδομή στην ανωδομή, τα κεραμοπλαστικά κοσμήματα της ανατολικής όψης, οι ραδινοί τρούλλοι, οι πολύπλευρες κόγχες του ιερού, τα αψιδώματα, τα βαθμιδωτά τόξα, οι ημικιονίσκοι και τα μεγάλα παράθυρα καθιστούν το μνημείο πραγματικό κομψοτέχνημα από αρχιτεκτονικής πλευράς.
Ο πατριάρχης Νήφων μερίμνησε για τη διακόσμηση του μνημείου με εξαιρετικής τέχνης ψηφιδωτά, ορισμένα εκ των οποίων διατηρούνται αποσπασματικά στα υψηλότερα τμήματα του κυρίως ναού: ο Παντοκράτορας και οι προφήτες στον τρούλλο, οι ευαγγελιστές στα σφαιρικά τρίγωνα, το Δωδεκάορτο στις καμάρες και το δυτικό τοίχο, καθώς και ορισμένοι άγιοι μάρτυρες. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία, κορυφαίας καλλιτεχνικής αξίας ψηφιδωτά σύνολα του Βυζαντίου, λίγο πριν αρχίσει η παρακμή και οριστική κατάλυση της αυτοκρατορίας από τους Τούρκους. Ο διάκοσμος του ναού συμπληρώθηκε λίγα χρόνια αργότερα από υψηλού επιπέδου τοιχογραφίες, για τις οποίες μερίμνησε ο μαθητής του Νήφωνα και ηγούμενος της Μονής Παύλος. Οι παραστάσεις αυτές διατηρούνται στα χαμηλότερα τμήματα του κυρίως ναού, στο νάρθηκα, στην περιμετρική στοά και στο βόρειο παρεκκλήσι της. Περιλαμβάνουν σκηνές από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη, θέματα συμβολικά ή εμπνευσμένα από την υμνογραφία, το βίο του Ιωάννου του Προδρόμου, καθώς και μεμονωμένες μορφές αγίων.

Γύρω στα 1520-1530 το μοναστήρι μετατράπηκε σε τζαμί με την ονομασία «Σόουκ Σου Τζαμί» (Τζαμί του Κρύου Νερού). Τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες ασβεστώθηκαν, αφού προηγουμένως αφαιρέθηκαν οι χρυσές ψηφίδες. Ο καθαρισμός των τοιχογραφιών πραγματοποιήθηκε σταδιακά από το 1926 έως το 1987. Μετά τους σεισμούς του 1978 πραγματοποιήθηκαν εργασίες στερέωσης του μνημείου. Το 2002 καθαρίστηκαν τα ψηφιδωτά και αναδείχτηκε ο χρωματικός πλούτος τους.






βρέθηκε στη σελίδα Παλιές φωτογραφίες Θεσσαλονίκης 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου