Σάββατο, 4 Φεβρουαρίου 2017

Μαχαλάδες της πάνω πόλης στη Θεσσαλονίκη και ο προσφυγικός χαρακτήρας τους




greek-language.gr
Μαχαλάς είναι λέξη που προκύπτει από την τούρκικη mahalle και σημαίνει συνοικία. Αποτελούσε δηλαδή μία ενότητα με κέντρο μία εκκλησιά, ένα τζαμί  η μια συναγωγή.

Η Άνω πόλη της Θεσσαλονίκης, είναι η συνοικία που κατοικήθηκε από τους Τούρκους κατά την Οθωμανική περίοδο, λόγω εξαιρετικού κλίματος, θέας και ασφάλειας.Για τους Τούρκους, η Άνω πόλη θεωρούταν η πιο προνομιούχα θέση της.


Είναι ίσως η μόνη περιοχή της πόλης, που έχει κρατήσει κάποια χαρακτηριστικά της ιστορικής της διαδρομής, αναλλοίωτα  στο πέρασμα των χρόνων. Μόνο στην Άνω Πόλη, μπορεί να βρει κάποιος περιηγητής στοιχεία της Οθωμανικής περιόδου. Μέχρι σήμερα διατηρεί τους ίδιους φιδίσιους στενούς δρόμους, ανάμεσα σε σοκάκια αδιέξοδα και καλντερίμια.
Αρκετά σπίτια Μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής έχουν διασωθεί και αναπαλαιωθεί,με τούς εξώστες σαχνισιών,χαγιάτια , βαριές ξύλινες σκαλιστές πόρτες, σιδερόφραχτα παράθυρα,φεγγίτες,υπόστεγα τα λεγόμενα τσαρντάκια, ,υπόστεγα και περίπτερα στον κήπο που τα λέγανε «καμεριές»γιατί καθόντουσαν εκεί για να αγναντέψουν τη σελήνη. 


Αρκετά είναι τα μνημεία  που διασώζονται  μέχρι σήμερα  στην Άνω Πόλη 

Βυζαντινά:
Προφήτης Ηλίας από τη συλλογή
της ομάδας  παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης 


Όσιος Δαβίδ,Αγία Αικατερίνη,Προφήτης Ηλίας,Ναός Ταξιαρχών, Μονή Βλατάδων, Άγιος Νικόλαος ο Ορφανός.





από τη συλλογή Κρήνες 
της ομάδας Παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης
     Τούρκικα
Ισαάκ Πασά τζαμί( Αλατζά Ιμαρέτ), 
Bρύση στη παλιά συνοικία του Τσινάρη και επί της Ακροπόλεως η Κόκκινη βρύση,βρύση στη διασταύρωση Ολυμπιάδος με Αμφιλογίας,βρύση στην Δ.Πολιορκητή, βρύση στη διασταύρωση Μορέας και Αιόλου,δίδυμη βρύση στα νότια του Αλατζά Ιμαρέτ Τζαμί και μία μεγάλη βρύση στο συνοικισμό Ακρόπολη,το Κουλέ χαμάμ στην πλατεία Ρέμβης,ο Τουρμπές(τάφος επιφανούς προσώπου) του Μουσά Μπαμπά στην πλατεία Τερψιθέας.


Θα ήταν παράλειψη να μη αναφερθούν στα μνημεία τα τείχη που διασώζονται και περιβάλουν σχεδόν όλη τη Άνω Πόλη μέχρι την Ακρόπολη του Επταπυργίου και ανήκουν στη Βυζαντινή περίοδο.

annagelopoulou.blogspot.gr/


18 Αυγούστου 1917: "Ολίγοι σπινθήρες εκ της πυράς ενός μαγειρείου πεσόντες επί σωρού χόρτου" η μεγαλύτερη καταστροφική πυρκαγιά  που γνώρισε η πόλη της Θεσσαλονίκης
Μέσα σε 32 ώρες κάηκαν τα 2/3 της πόλης, ξεκινώντας από τη συνοικία Μεβλανέ μεταξύ του κέντρου και της περιοχής Ολυμπιάδος στην Άνω πόλη. Ο Βαρδάρης που επικρατούσε εκείνη τη μέρα ,σε συνδυασμό με τις ξύλινες κατοικίες και την έλλειψη νερού βοήθησαν στην γρήγορη εξάπλωση της.
Η πυρκαγιά του 1917, σημάδεψε τη Θεσσαλονίκη, σβήνοντας για πάντα την εικόνα της παλιάς  πόλης.Το ευτύχημα για την Άνω Πόλη ήταν ότι δεν έφθασε μέχρι τα δικά της όρια, έμεινε ανέπαφη

mixanitouxronou.gr, Julien Poinsot.1895

Η σημερινή Άνω Πόλη, ονομαζόταν Μπαϊρ (1)-πλαγιά λόφου,περικλείει την  περιοχή του Αγίου Δημητρίου μέχρι το Επταπύργιο . Η περιοχή του Επταπυργίου , το Β.Α τμήμα των τειχών και του πύργου της αλύσεως τριγωνίου (αλυσίδας Τσιντσιρλί-Κουλέ)ήταν η πιο αραιοκατοικημένη της πόλης. 


slideshare.net
Η Θεσσαλονίκη δεν είχε προλάβει να αποκαταστήσει τους πληγέντες από την πυρκαγιά του 1917, όταν το 1922 καταφθάνουν πάνω από 100.000 
Έλληνες της Μικράς Ασίας, ενώ με τη Συμφωνία της Λοζάννης 
εκτοπίζονται από την πόλη 30.000 μουσουλμάνοι.

Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923,μεγάλο μέρος των προσφύγων  της Μ.Ασίας, κατοίκησε  τα σπίτια που εγκατέλειψαν οι μουσουλμάνοι στην Άνω Πόλη. Η περιοχή οικοπεδοποιήθηκε, χτίστηκε στο μεγάλο μέρος της αυθαίρετα,δίχως σχέδιο. Τότε η περιοχή πυκνοκατοικείται .Σήμερα τα χαμόσπιτα που βρισκόταν κολλημένα στα κάστρα, έχουν κατεδαφιστεί με εξαίρεση ορισμένα που παραμένουν ακόμη όρθια.  

Από το 1922 μέχρι σήμερα  η αύξηση του πληθυσμού στην περιοχή είναι μεγάλη, αλλά ο προσφυγικός της χαρακτήρας παρέμεινε αναλλοίωτος.




Κατόπιν καταγραφής που έγινε το 1979 ο πληθυσμός των προσφύγων έφθανε το 48,9% του συνόλου των κατοίκων της περιοχής. Αργότερα το ποσοστό αυτό αλλοιώθηκε με την μετοίκηση νέων κατοίκων, λόγω αναβάθμισης της περιοχής. Οι περισσότεροι από τους κατοίκους πριν την ενσωμάτωσή τους με τα νέα ρεύματα κατοίκων, υπήρξαν μισθωτοί της εργατικής τάξης, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό ανήκε στη μικροαστική τάξη.

Η Άνω Πόλη μέχρι σήμερα δεν εξελίχθηκε  σε σημαντικό εμπορικό κέντρο. Αυτό οφείλεται στην αμεσότητα της με το κέντρο της Θεσσαλονίκης,αλλά και στην δυσκολία της περιοχής, με τους στενούς απότομους δρόμους της. Μόνο μικρομάγαζα εξυπηρέτησης της άμεσης καθημερινότητας και 
γραφικές ταβέρνες  η κουτούκια,καλά καφέ, όλα μετρημένα στα δάχτυλα, είναι αυτά που διατήρησαν την αρχική φυσιογνωμία  της περιοχής.

Οι ρεμπέτικες διαδρομές της που συνδέονται με τη Σμύρνη και το προσφυγικό στοιχείο της, έχουν χίλιο τραγουδηθεί  στις ταβέρνες και τα κουτουκάκια της.

mixanitouxronou.grΚαφενείο Τσινάρι-Φωτογραφία Άγγελος Οικονόμου από τη σελίδα: Παλιές Φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης... 

Τα τραγούδια των ρεμπετών και τα ποιήματα  των διανοούμενων φυλακισμένων στο Γεντί Κουλέ,έχουν αφήσει  το στίγμα τους στη περιοχή της Πάνω Πόλης.  Περιφέρονται ανάμεσα στα σοκάκια και τα καλντερίμια της, στις γειτονιές και στους μαχαλάδες, μπαίνουν σε κάθε σπίτι απ'τ' ανοιχτά τα παραθύρια ,συντροφεύουν για χρόνια τους πονεμένους κατοίκους και με το κρασί συνοδεύουν τα μακρινά αλησμόνητα  ταξίδια 
του μυαλού τους.

Τάσος Ορφανίδης

 (1) Μπαϊρ= πλαγιά λόφου ,αναφέρεται το 1505 σε χοτζέτι της Μονής Βλατάδων (Μ.Χ"Ιωάννου,Αστυγραφία  Θεσσαλονίκης 1881







πηγή: bastards.espivblogs.net,
eclass.upatras.gr(Α.Αναστασιάδης Αρχιτέκων)


1 σχόλιο:

  1. Υπέροχοι οι μαχαλάδες,Τάσο μου,οι φωτογραφίες τέλειες,το κείμενο επίσης!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή