Τρίτη, 17 Ιουνίου 2014

Επιτάφιος & Τα Λειτουργικά ,δύο έργα που ενορχήστρωσε ο Μάνος Χατζιδάκις


  • "Τον "Επιτάφιο" ο Μίκης Θεοδωράκης τον συνέθεσε στο Παρίσι το 1958. Ο Γιάννης Ρίτσος κατοικούσε στην Αθήνα και μετά την επιστροφή του από την εξορία άρχισε να επανεκδίδει τα βιβλία του.Κάθε καινούργια έκδοση την έστελνε στο Παρίσι στον συνθέτη και ανάμεσά τους, του έστειλε και τον "Επιτάφιο" με την αφιέρωση "το βιβλίο τούτο κάηκε από τον Μεταξά στα 1938 κάτω από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός&".



Όταν ολοκλήρωσε τη μελοποίηση και τις αντιγραφές, έστειλε από ένα αντίτυπο στην Αθήνα στον Μάνο Χατζιδάκι, στον Γιάννη Ρίτσο και σ΄ένα φίλο του, τον Βύρωνα Σάμιο. Οι δύο πρώτες ηχογραφήσεις του έργου έγιναν σχεδόν ταυτοχρόνως και ο συνθέτης ήταν παρών και στις δύο, αφού ήδη είχε έρθει στην Αθήνα.Την ενορχήστρωση της πρώτης εκτέλεσης (1959),έκανε ο Μ.Χατζιδάκις

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ είναι ένα έργο πρωτοποριακό που έχει στο ενεργητικό του αρκετές πρωτιές και καινοτομίες. Ας τις πούμε περιληπτικά:
* Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ως ποίημα είναι το πρώτο έργο του Γ. Ρίτσου που σηματοδοτεί το νέο του ύφος, ως ποιητή, το ύφος του που όλοι μας ξέρουμε.

* Είναι το πρώτο ποιητικό έργο που οριοθετεί την γενιά του τριάντα σε δύο διακριτές φάσεις, την φάση του Καρυωτακισμού, όπως εύστοχα έχει περάσει στην ιστορία της λογοτεχνίας, και στη φάση της νέας "κοινής" ποιητικής.

* Είναι το πρώτο ποιητικό έργο που σπάζει το μίζερο κύκλο των πενιχρών πωλήσεων, κυκλοφορεί ευρύτατα και γίνεται ανάρπαστο, φέρνοντας μεγάλα τμήματα του λαού σε επαφή με την ποίηση.

* Είναι το έργο που σηματοδοτεί το κλείσιμο του τριγώνου Σεφέρης-Ελύτης-Ρίτσος, ένα κλείσιμο που θα μπορούσε και να μην είχε γίνει αν δεν υπήρχε η προσωπικότητα του ίδιου του Ρίτσου.(Θεοδωράκης -Επιτάφιος f/b)

  •  Η Φλέρυ Νταντωνάκη (πραγματικό όνομα Ελευθερία Παπαδαντωνάκη, 1937-1998),το 1970 γνωρίζεται με τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος ακούγοντας τη φωνή της εκστασιάζεται· ηχογραφούν στο σπίτι του Χατζιδάκι στη Νέα Υόρκη μια σειρά από κλασικά ρεμπέτικα του Τσιτσάνη, Μάρκου Βαμβακάρη κ.ά. Πολλά χρόνια αργότερα, η ηχογράφηση αυτή λαμβάνει τη μορφή δίσκου με τίτλο «Η Φλέρυ Νταντωνάκη στα Λειτουργικά του Μάνου Χατζιδάκι» και αποτελεί την τελευταία δισκογραφική ενασχόληση του Χατζιδάκι με τα ρεμπέτικα τραγούδια.(Βικιπαίδεια)


Πριν εικοσιένα χρόνια - τα φοιτητικά - πηγαίνω με φίλους στο Καφεθέατρο της οδού Κοδριγκτώνος στην Αθήνα για ν’ ακούσουμε σε μια από τις σπάνιες εμφανίσεις της την Φλέρυ Νταντωνάκη. Την ιέρεια του Μεγάλου Ερωτικού Μάνου Χατζιδάκι. Τότε δεν είχα ακόμη πολυσυνειδητοποιήσει την τεράστια σημασία αυτής της γυναίκας – μύθου. Καθίσαμε πολύ κοντά στη μικρή σκηνή, πριν ακόμα αρχίσει το πρόγραμμα, και αμέσως έπεσε το μάτι μου σ’ ένα βιβλίο που ήταν πάνω σε μια καρέκλα: Αββά Δωροθέου, Έργα Ασκητικά. Μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση. Κατάλαβα ότι ήταν το ανάγνωσμα της Φλέρυς εκείνο τον καιρό. Αναζητούσε ως μαινάδα το νόημα, την ύπαρξη, τη λύτρωση. Γι’ αυτό και όταν την άκουσα να τραγουδάει εκστατικά το «Καίγομαι, ρίξε κι άλλο λάδι στη φωτιά» του Σταύρου Ξαρχάκου από το Ρεμπέτικο, είπα ότι αυτό το πλάσμα είναι απ’ αλλού φερμένο. Και «το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι…» (Ελύτης).
Κι αυτή, η της Ελευθερίας επώνυμος, ερχόταν από πολύ μακριά και πήγαινε ολοταχώς στο άβατο, όπου τρέλα και τέχνη είναι ένα και το αυτό. Ζωή και θάνατος. Το εδώ και το επέκεινα, ένα.

Γι’ αυτό η Φλέρυ ήταν η μόνη που θα μπορούσε να ψάλει τα Λειτουργικά του Χατζιδάκι. Έξι ρεμπέτικα – λαϊκές ζωγραφιές, πέντε τραγούδια από τον «Καπετάν Μιχάλη» ως ερωτικός άνεμος, δυο μινιατούρες από την «Εποχή της Μελισσάνθης» - χαρακτικά ψυχής, η θανατερή «Πέτρα» από το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλλο και το «Μαγικό χαλί» της Ανατολής από το «Τοπ Καπί».
Κι αυτά τα Λειτουργικά τα έψαλε η Φλέρυ Νταντωνάκη στο σπίτι του Χατζιδάκι το 1970 στη Νέα Υόρκη. Αυτή είναι η ηχογράφηση που έχουμε. Πρόβες.
Γι’ αυτό κι ο Χατζιδάκις γράφει στο εσώφυλλο του δίσκου: "Η Φλέρυ είναι ανεπανάληπτη και όταν δοκιμάζει. Δεν σκέφτεται το κοινό. Σκέφτεται τον απόλυτο έλεγχο της φωνής της. Και δίνεται ολόκληρη σε αυτό το κυνήγι της τελειότητας. Για μια ακριβή μουσική που πηγάζει τόσο από τα Ρεμπέτικα όσο και από τα δικά μου τραγούδια.
Της είχα πει πως μια αληθινή τραγουδίστρια περιέχει την τεχνική τελειότητα της Σβάρτσκοπφ και την γήινη αμεσότητα της Νίνου και η Φλέρυ, στο ντοκουμέντο αυτό αποδεικνύει περίτρανα πως είναι μια αληθινή τραγουδίστρια".
Σήμερα, δέκα χρόνια μετά την αναχώρηση της Φλέρυς για την αιωνιότητα, σκέπτομαι πόσο τραγική υπήρξε η προσωπική της διαδρομή. Ίσως, όμως, γι’ αυτό μας άφησε ψήγματα χρυσού, που όσο περνάει ο καιρός λάμπουν περισσότερο εντός μας, για να μας δείχνουν το μέτρο του αληθινού βίου σε καιρούς ψεύτικους και κάλπικους(panagiotisandriopoulos.blogspot.gr/)

Κωδικός SMH 91 005 - MBI
Label ΣΕΙΡΙΟΣ
Hμ. Έκδοσης 1991
Xώρα έκδοσης Ελλάδα
Είδος δίσκου 33 στροφών
Kατάσταση δίσκου ενεργός

ΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ
Έργο 29 (1970-71).
Μεταγραφή παλαιών ρεμπέτικων τραγουδιών, για φωνή και πιάνο.
Τραγουδά η Φλέρυ Νταντωνάκη. Στο πιάνο ο Μάνος Χατζιδάκις.

Στον ίδιο δίσκο εντάχθηκαν, από ηχογραφήσεις της ίδιας εποχής, πέντε τραγούδια από τον ΚΑΠΕΤΑΝ-ΜΙΧΑΛΗ, δύο τραγούδια από την ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗΣ, ένα από το ΑΠΟΨΕ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΖΟΥΜΕ και ένα από την ταινία TOPKAPI.

Δεύτερη έκδοση (1991): CD (Σείριος: SMH 91 005 - ΜBI).

Τρίτη έκδοση (1998): CD (Σείριος: SMH 91 005 - ΜBI).


Η ΦΛΕΡΥ ΝΤΑΝΤΩΝΑΚΗ ΣΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ
1 ΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ: ΦΡΑΓΚΟΣΥΡΙΑΝΗ
  συνθέτης: Μάρκος Βαμβακάρης, στίχοι: Μάρκος Βαμβακάρης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη
2 ΤΑ ΜΑΤΟΚΛΑΔΑ ΣΟΥ ΛΑΜΠΟΥΝ  
  συνθέτης: Μάρκος Βαμβακάρης, στίχοι: Μάρκος Βαμβακάρης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη
3 ΑΝΤΙΛΑΛΟΥΝΕ ΤΑ ΒΟΥΝΑ
  συνθέτης: Βασίλης Τσιτσάνης, στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη
4 ΧΩΡΙΣΑΜΕ ΕΝΑ ΔΕΙΛΙΝΟ
  συνθέτης: Βασίλης Τσιτσάνης, στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη
5 ΤΟ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΕΙΟ
  συνθέτης: Δημήτρη Γκόγκου-Μπαγιαντέρα, στίχοι: Δημήτρη Γκόγκου-Μπαγιαντέρα, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη
6 ΑΝΟΙΞΕ, ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΩ  
  συνθέτης: Γιάννης Παπαϊωάννου, στίχοι: Χαράλαμπος Βασιλειάδης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη
7 ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ: ΟΜΟΡΦΗ ΠΟΥΝ Η ΚΡΗΤΗ
  στίχοι: Ν. Καζαντζάκης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από το θεατρικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ (1966).

8 ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΝΗΣΙ
  στίχοι: Ν. Καζαντζάκης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από το θεατρικό του Νίκου Καζαντζάκη ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ (1966).

9 ΚΡΑΣΟΓΙΩΡΓΑΙΝΑ
  στίχοι: Ν. Καζαντζάκης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από το θεατρικό του Νίκου Καζαντζάκη ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ (1966).
10 ΜΕΓΑΛΟΒΔΟΜΑΔΟ  
  στίχοι: Επιλογή - σύνθεση στίχων: Γεράσιμος Σταύρου (Από το ομώνυμο βιβλίο του Ν. Καζαντζάκη), τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από το θεατρικό του Νίκου Καζαντζάκη ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ (1966).
11 ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΑΝΕΜΟΣ
  στίχοι: Ν. Καζαντζάκης, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από το θεατρικό του Νίκου Καζαντζάκη ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ (1966).
12 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗΣ: ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΡΟΜΟ ΑΠΟ ΑΣΦΑΛΤΟ
  στίχοι: Μάνος Χατζιδάκις, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από τον κύκλο τραγουδιών Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗΣ (1980).
13 ΜΗΤΕΡΑ ΚΙ ΑΔΕΛΦΗ  
  στίχοι: Μάνος Χατζιδάκις, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από τον κύκλο τραγουδιών Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗΣ (1980).
14 ΑΠΟΨΕ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΖΟΥΜΕ: Η ΠΕΤΡΑ
  στίχοι: Μάνος Χατζιδάκις, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Από το θεατρικό έργο του Luigi Pirandello ΑΠΟΨΕ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΖΟΥΜΕ (1961).
15
TOPKAPI: ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΧΑΛΙ
  στίχοι: Άκος Δασκαλόπουλος, τραγούδι: Φλέρυ Νταντωνάκη 
Πρώτη έκδοση του τραγουδιού. 
Από την ταινία του Jules Dassin TOPKAPI (1964). Στην ταινία ακούγεται η ορχηστρική μορφή του τραγουδιού.
(hadjidakis.gr)

Στις 16/6/2014 στον πολυχώρο Αίτιον ,παρουσιάσθηκαν σε μία παράσταση τα δύο έργα που διασκεύασε για πιάνο και φωνή ο Μ.Χατζιδάκις  τα "Λειτουργικά"  και  "ο Επιτάφιος"  ,με την Σοφία Αβραμίδου (φωνή) και τον Σάκη Κοντονικόλα (πιάνο).
Ο χρήσος Ζουλιάτης έγραψε στην προσωπική του σελίδα στο f/b 
"Χρόνια είχα ν' ακούσω τέτοιες ερμηνείες των "Λειτουργικών", τα ''πειραγμένα'' ρεμπέτικα, δηλαδή, του Μάνου Χατζιδάκι και αν κατά τη θρησκευτική τελετή ο άρτος και ο οίνος μετατρέπονται σε σώμα και αίμα του Xριστού, χθες στο Αίτιον, η συναυλία με την Σοφία Αβραμίδου (φωνή) και τον Σάκη Κοντονικόλα (πιάνο), μετατράπηκε σε έκσταση και πνευματική ανάταση της ψυχής. Καθηλωμένοι, κυριολεκτικά, στις καρέκλες μας για δύο ώρες, κοινωνούσαμε, σαν θεία μετάληψη, την αισθαντική και αψεγάδιαστη φωνή της Σοφίας και τους Χατζιδακικούς ήχους του πιάνου με τον Σάκη Κοντονικόλα. Αν έκλεινες τα μάτια, νόμιζες πως στο πιάνο ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις. Μιλάμε για ανατριχιαστική ομοιότητα στο παίξιμο!"











1 σχόλιο: