Πέμπτη, 30 Οκτωβρίου 2014

Σολωμός – Λόρκα – Η μεγάλη εγγύτητα, Δημοσίευση στην Ημέρα τση Ζάκυθος

Γράφει η Φραντζέσκα Κολυβά
Οι δυο τους δε συναντήθηκαν ποτέ. Τους χώριζε ακριβώς ένας αιώνας. Ο Λόρκα γεννήθηκε όταν φτιάχτηκε το πρώτο ζέπελιν, δημοσιεύτηκε το «κατηγορώ» του Ζολά και οι Κιουρί ανακάλυψαν το ράδιο. Σμίγουν, ωστόσο, στην αισθητική της ποίησής τους, αισθητική διαχρονική, αφού διατυπώνεται από την Ιδέα της Ποίησης, ονειρική και αφηρημένη σαν τις πλατωνικές Ιδέες. Και για να θυμηθούμε τον Πολυλά (Προλεγόμενα), «όταν η τέχνη τολμάει να εκφράσει υψηλότατους στοχασμούς κινδυνεύει πολύ να χάσει την ανεξαρτησία της και να φανεί μικρή στο βάθος της αποκαλυμμένης αλήθειας». Αυτός είναι ο λόγος που έχουμε τα σπαράγματα του Σολωμού, και προς αυτή τη συναισθησία τείνει το «ντουέντε» του Λόρκα, μια λέξη που δε μεταφράζεται, δεν ορίζεται, είναι μυστήρια δύναμη, το ίδιο το πνεύμα της γης, όπως λέει ο ίδιος ο Λόρκα, καίει το αίμα και τέτοιο αίμα έχουν έργα βαριά, που περνάνε από την κόλαση και όλοι τα σέβονται.
Αυτήν την ποίηση υπηρέτησαν οι δυο δημιουργοί, τεράστιοι αναντίρρητα και μπροστά από την εποχή τους, που γνώριζαν το βάθος της ψυχής, και μας έδωσαν ποίηση δραματουργική ορθώνοντας ανάστημα στην αδικία (όπως «η Γυναίκα της Ζάκυθος» και τα ποιήματα του Λόρκα για τον εξευτελισμό των μαύρων αμερικανών), υμνώντας τη φύση με έναν τρόπο θρησκευτικό και μεταφυσικό, όπως στην «Ωδή στην Ευχαριστία» όπου ο Λόρκα βλέπει το Θεό ως αγιότατο σημείο συνάντησης λουλουδιών ή ως παιδί κυνηγημένο από επτά ταύρους ενώ ο Σολωμός στον «Κρητικό» αλλάζει την τρικυμία με μια υπερφυσική γαλήνη όταν πνίγεται η αγαπημένη του. Αρκεί να δει κανείς τον «Λάμπρο», την «Φαρμακωμένη» ή τον «Ματωμένο Γάμο» του Λόρκα, όπου φύση με φύση ζυμώνει και ζυμώνεται μέσα στην ίδια μεσογειακή μήτρα, μέσα στις φυλλωσιές του λιόκαμπου και των αμπελιών. Η φύση είναι ο μαγικός ιστός πάνω στον οποίο υφαίνουν πόθους, πάθη, έρωτες και μέσα από τη δραματουργία φτιάχνεται μια αφηγηματική μινιατούρα, που μέσα της φωλιάζει η ψυχή του τόπου τους, οι συντοπίτες, οι παραδόσεις, η έγκλειστη αγροτική ύπαιθρος με τα αμείλικτα ήθη που καταδυναστεύουν την ψυχή και την κάνουν να εξεγείρεται άτσαλα, εκρηκτικά, προς έκπληξη όλων.
Το στοιχείο της έκπληξης, της σύγκρουσης και της τραγωδίας που ακολουθεί, διογκώνει ο ποιητικός λόγος, ο αφηγηματικός ιδιαίτερα. Τότε το έργο και οι χαρακτήρες λειτουργούν θεατρικά, όπως στον «Λάμπρο», την «Φαρμακωμένη» και τα θεατρικά της Ανδαλουσιανής γης, οι ιδιοσυγκρασίες και τα συναισθήματα είναι διακριτά (η Μαρία είναι αδύναμη, ο Λάμπρος ήρωας και ένοχος ταυτόχρονα, η Φαρμακωμένη τίμια και ευαίσθητη, η Γέρμα παγιδευμένη και παράφορη) και η ποίηση σηκώνεται από το βιβλίο και γίνεται ανθρώπινη, οι χαρακτήρες φορούν την ποιητική στολή αλλά τα κόκκαλα φαίνονται από μέσα.
Ας δούμε τον «Ματωμένο Γάμο», έργο βαθιά μεσογειακό που αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη παραδόσεων και έχει καταξιωθεί στο μυαλό μας σαν ένα έργο που δεν αφορά μόνο την ισπανική ύπαιθρο αλλά ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου, την Κρήτη ιδιαίτερα (και είναι γνωστή η μετακίνηση Κρητών στην Ζάκυνθο μετά την πτώση του Χάνδακα). Οι επιρροές Κρήτης και Ιβηρικής χερσονήσου λειτουργούν αμφίδρομα, οι πολιτισμικές ρίζες μέσα στο χρόνο είναι βαθιές και η ψυχοσύνθεση των κατοίκων παρεμφερής. Η Ζάκανθα, άλλωστε, ήταν αποικία των Ζακυνθίων στα βορειοανατολικά της Βαλένθιας της Ισπανίας. Όσο για τις τελετουργικές καταβολές της θυσίας του διονυσιακού θεού ταύρου και τα ταυροκαθάψια, είναι φανερό πως συναντούν τις ιβηρικές ταυρομαχίες. Άλλωστε, ένας ταύρος θεός, ο Δίας, ενώνεται με την Ευρώπη, την κόρη του Φοίνικα. Ακόμη το ίδιο εργαλείο θανάτου, το μαχαίρι, παίρνει διαστάσεις ιερού εγχειριδίου των αρχαϊκών θυσιών στη βεντέτα, κοινό έθιμο των δύο λαών.
Από τους συνδυασμούς των κοινών μεσογειακών καταβολών οδηγούμαστε στα σύμβολα της μεσογειακής φύσης των δυο ποιητών, όπως στην αλαζονική σελήνη στον «Ματωμένο Γάμο» και την Φεγγαροντυμένη, επίμονο σύμβολο στον «Κρητικό» και στον «Λάμπρο». Και βέβαια έρως και θάνατος! Έρως ειδωλολάτρης, σκοτεινός, ανικανοποίητος και καταστροφικός (εδώ όσο αφορά τον Λόρκα μιλάει και η καταπιεσμένη ομοφυλοφιλία του) ενώ ο θάνατος υμνείται σα νεκρική ωδή και ηθική οδύνη (θρήνος στον Ιγνάθιο Μεχίας, Φαρμακωμένη και τόσες άλλες Εις τον θάνατον συνθέσεις του Σολωμού).
πηγή:imerazante.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου